-
تاریخ به روزرسانی:
۲۴ مهر ۱۴۰۴
-
زمان مطالعه:
15 دقیقه
-
170 نفر
-
0
-
0
بی توجهی به مهم ترین بندهای قرارداد قابل چشم پوشی نیست؛ زیرا قرارداد صرفاً یک متن نیست، بلکه سندی حقوقی است که مسیر همکاری، مسئولیتها و تعهدات طرفین را مشخص میکند. بسیاری از اختلافات حقوقی که در مراجع قضایی مطرح میشود، به دلیل حذف یا نگارش ناقص و اشتباه یک بند ساده قرارداد رخ داده است.
حقیقت این است که حتی یک جمله میتواند سرنوشت یک قرارداد را بهطور کامل تغییر دهد و یک موفقیت مالی را به ضرری بزرگ تبدیل کند و شما را سالها گرفتار راهروهای دادگستری کند. به همین دلیل، توجه به بندهای کلیدی در تنظیم هر قرارداد اهمیت فراوانی دارد.
در این مقاله به مهم ترین بندهای قرارداد میپردازیم که در هر نوع قراردادی، از توافقهای ساده شخصی تا قراردادهای پیچیده سرمایه گذاری و تجاری، باید به دقت در نظر گرفته شوند.
۱- مشخصات دقیق طرفین قرارداد 🪪
یکی از مهم ترین بندهای قرارداد این است که مشخصات طرفین به صورت کامل در قرارداد نوشته شود؛ اما متاسفانه یکی از رایجترین خطاها در تنظیم قرارداد، درج ناقص مشخصات طرفین است. مثلاً قراردادهایی را می بینیم که صرفاً به نوشتن اسم و فامیل و کدملی طرفین اکتفا کرده اند، گاهی حتی کد ملی را نیز ننوشته اند! یا در مورد تنظیم قرارداد با شرکتها حتماً باید اطلاعات کامل شرکت و مدیران صاحب امضاء در قرارداد ذکر شود، درحالیکه در بسیاری از قراردادها صرفاً به نوشتن نام شرکت اکتفا میکنند که این موضوع می تواند مشکلات حقوقی برای شما ایجاد کند زیرا این اطلاعات باید به صورت کامل و دقیق ثبت شود تا هویت طرفین بهروشنی مشخص گردد.
بنابراین مواردی که باید حتماً در قسمت مشخصات طرفین قرارداد نوشته شود :
برای اشخاص حقیقی: نام و نام خانوادگی، نام پدر، شماره ملی، شماره شناسنامه، تاریخ تولد، آدرس و شماره تماس.
برای اشخاص حقوقی (شرکتها): نام کامل شرکت، شناسه ملی، شماره ثبت، آدرس دفتر مرکزی، نام و سمت مدیر یا مدیران صاحب حق امضا (یعنی کسانی که قانوناً اختیار دارند از طرف شرکت، قراردادها را امضاء کنند)
📌 چرا این بند یکی از مهم ترین بندهای قرارداد است:
اولاً موجب میشود که در صورت بروز اختلاف، هویت طرفین کاملاً مشخص باشد و هیچگونه ابهامی در خصوص هویت افراد ایجاد نشود.
ثانیاً با درج دقیق اطلاعات طرفین در قرارداد، در صورت بروز اختلاف، به مشخصات کامل طرف مقابل برای طرح دعوا دسترسی دارید، زیرا برای طرح هر دعوایی در دادگاهها به مشخصات طرف مقابل نیاز خواهید داشت.
۲- موضوع قرارداد 📄
یکی دیگر از مهم ترین بندهای قرارداد موضوع قرارداد است. موضوع قرارداد باید به صورت شفاف و بدون ابهام تعریف شود. یعنی دقیقاً مشخص شود که این قرارداد برای چه منظوری و با چه هدفی تنظیم شده و بر اساس این قرارداد، طرفین قرار است که چه کاری انجام دهند. بنابراین عبارتهای غیر شفاف و مبهم مانند «همکاری در زمینه طراحی سایت» یا «همکاری در زمینه فروش ملک» بسیار کلی هستند و ممکن است موجب برداشتهای متفاوت شوند. بهتر است موضوع به شکل دقیقتر نوشته شود، مانند: «طراحی و پیادهسازی وبسایت شرکتی شامل صفحات اصلی، وبلاگ و سیستم مدیریت محتوا توسط طرف دوم و به درخواست طرف اول قرارداد»
یادتان باشد که شما و طرف مقابلتان به عنوان طرفین قرارداد دقیقاً می دانید که قرار است چه کاری انجام دهید، و شاید به همین دلیل به صورت خلاصه تیتر موضوع قرارداد را می نویسید، اما شخصی که باید در مورد قرارداد شما نظر نهایی را بدهد یعنی قاضی پرونده، از قصد واقعی شما اطلاعی ندارد و بر أساس قراردادی که نوشته اید، قصد شما را کشف خواهد کرد، پس دقت کنید که چه چیزی می نویسید.
📌 چرا این بند یکی از مهم ترین بندهای قرارداد است:
نوشتن موضوع قرارداد به صورت مبهم و کلی، می تواند زمینهساز اختلاف باشد. هرچه موضوع قرارداد دقیقتر باشد، احتمال تفسیر نادرست و اختلاف کاهش مییابد. حتی گاهی اشتباه نوشتن موضوع قرارداد، می تواند قالب و عنوان قرارداد را نیز تغییر دهد.
۳- مدت قرارداد ⏳
تعیین دقیق تاریخ شروع و پایان قرارداد از مهم ترین بندهای قرارداد به شمار می آید. عبارات مبهم مانند «تا زمان انجام کار» ممکن است باعث بروز اختلاف شوند. بنابراین لازم است:
- تاریخ شروع قرارداد مشخص شود؛
- تاریخ پایان یا شرایط خاتمه مشخص شود؛
- شرایط تمدید (در صورت نیاز) به روشنی درج شود.
📌چرا این بند یکی از مهم ترین بندهای قرارداد است:
مشخص بودن مدت قرارداد از بروز اختلاف درباره زمان انجام تعهدات جلوگیری میکند و مانع فسخ یکطرفه و بیدلیل قرارداد میشود. از سوی دیگر، تعیین دقیق مدت قرارداد این امکان را فراهم میکند که در صورت عدم انجام تعهدات در زمان مقرر، بتوانید به شکل قانونی و مستند قرارداد را فسخ کنید.
۴- مبلغ و نحوه پرداخت 💰
بخش مالی از حساس ترین و مهم ترین بندهای قرارداد محسوب می شود و کوچکترین ابهام یا سهلانگاری در آن میتواند منجر به بروز مشکلات فراوانی شود. به همین دلیل، لازم است مبلغ قرارداد، نحوه پرداخت، زمانبندی پرداختها و اطلاعات دقیق حساب بانکی بهطور کامل و شفاف در متن قرارداد ذکر شود.
اگر مبلغ قرارداد به صورت مرحلهای پرداخت میشود، لازم است مبلغ هر مرحله، زمان پرداخت و شرایط آن بهصورت دقیق و بدون ابهام مشخص شود. این اطلاعات باید به شکلی درج شود که هیچ برداشت دوگانهای از آن ممکن نباشد.
همچنین در مواردی که قرار است پرداختها از سوی شخص ثالث انجام شود یا به حساب شخص ثالث واریز شود، این موضوع باید به صراحت در متن قرارداد ذکر گردد. لازم است هویت شخص ثالث، مشخصات کامل حساب بانکی، علت پرداخت و ارتباط وی با طرفین قرارداد مشخص شود تا در صورت بروز اختلاف، هیچ ابهامی باقی نماند. ضمناً درج دقیق این اطلاعات در قرارداد میتواند از بروز هرگونه ادعا یا مطالبه احتمالی شخص ثالث در آینده بابت مبالغ واریزشده جلوگیری کند.
برای جلوگیری از مشکلات احتمالی، بهتر است در همین بخش ضمانت اجرای مناسب نیز پیشبینی شود. بهطور مثال:
- تعیین مبلغ مشخصی بهعنوان خسارت تأخیر روزانه در پرداخت؛
- پیشبینی حق فسخ قرارداد در صورت عدم پرداخت در مهلت مقرر؛
- یا امکان تعلیق انجام تعهدات تا زمان پرداخت کامل.
علاوه بر این، توصیه میشود مشخص شود پرداختها به چه روشی انجام خواهد شد (نقدی، کارت به کارت، حواله بانکی، چک یا سایر روشها) و رسید پرداختها بهعنوان مدرک رسمی تلقی شود.
📌چرا این بند یکی از مهم ترین بندهای قرارداد است:
بند مربوط به مبلغ قرارداد و نحوه پرداخت آن باید به شکلی تنظیم شود که هیچ تردیدی درباره مبلغ، نحوه پرداخت، شرایط و زمان پرداخت باقی نماند و در صورت تخلف، امکان پیگیری قانونی برای دریافت مطالبات یا فسخ قرارداد فراهم باشد.
۵- تعهدات طرفین 🤝
یکی دیگر از مهم ترین بندهای قرارداد ، بخش تعهدات طرفین است. بند تعهدات ستون اصلی هر قرارداد است و نبود یا ابهام در آن میتواند تمام قرارداد را بیاثر یا پرریسک کند. در این بخش باید بهطور دقیق، روشن و بدون هیچ ابهامی مشخص شود که هر یک از طرفین قرارداد چه وظایفی دارند، چه زمانی باید آنها را انجام دهند و در چه شرایطی مسئولیت آنها خاتمه مییابد.
تعهدات باید به صورت تفکیکشده و شفاف برای هر طرف نوشته شود؛ یعنی تعهدات طرف اول و تعهدات طرف دوم به صورت مجزا در متن قرارداد درج گردد. این کار باعث میشود هر طرف بهطور دقیق بداند در قبال چه امری مسئول است و از برداشتهای متفاوت در آینده جلوگیری میشود.
نکاتی که در این بخش باید لحاظ شود عبارتاند از:
- شرح کامل و مرحلهبهمرحله تعهدات هر طرف؛
- تعیین مهلت انجام هر تعهد؛
- مشخص کردن معیار یا مرجع تأیید انجام تعهد؛
- پیشبینی ضمانت اجرا در صورت عدم انجام تعهدات؛
- تعیین شرایط تغییر یا تعدیل تعهدات در صورت توافق کتبی طرفین.
در صورتی که تعهدات ماهیتی فنی، مالی یا اجرایی دارند، بهتر است جزئیات آنها در قالب پیوست یا جدول زمانبندی نیز درج شود تا ابهامی باقی نماند.
📌چرا این بند یکی از مهم ترین بندهای قرارداد است:
بند تعهدات ستون اصلی قرارداد است و در صورت بروز اختلاف، بند تعهدات مبنای اصلی قضاوت و تصمیمگیری درباره این است که آیا هر یک از طرفین وظایف خود را طبق قرارداد انجام دادهاند یا خیر. به بیان سادهتر، این بند تعیین میکند چه کسی چه کاری را، در چه زمانی و با چه کیفیتی باید انجام میداد و همین موضوع مسیر حل اختلاف را مشخص میسازد.
شفافیت و دقت در نگارش این بند، ریسک اختلاف و تفاسیر شخصی را به حداقل میرساند و امکان پیگیری قانونی مؤثر را فراهم میکند.
۶- ضمانت اجرا و جریمه تأخیر 📆
با اطمینان می توان گفت که بند ضمانت اجرا از کلیدی ترین و مهم ترین بندهای قرارداد به حساب می آید. وجود این بند است که باعث میشود تعهدات مندرج در قرارداد، صرفاً در حد وعدههای اخلاقی باقی نمانند و به تعهدات الزامآور و قابل پیگیری تبدیل شوند. در واقع، این بند به طرفین اطمینان میدهد که در صورت نقض تعهدات، راهکار مشخص و قانونی برای جبران خسارت وجود دارد.
در بسیاری از قراردادها تعهداتی درج میشود، اما هیچ ضمانت اجرایی برای آنها پیشبینی نمیشود. در عمل، تعهد بدون ضمانت اجرا ارزش حقوقی محدودی دارد و در صورت تخلف، اجرای آن بهسختی قابل مطالبه خواهد بود. به همین دلیل، پیشبینی ضمانت اجرا نه یک انتخاب، بلکه یک ضرورت در تنظیم قراردادهای حرفهای است.
ضمانت اجرا میتواند به اشکال مختلف در قرارداد پیشبینی شود، از جمله:
- جریمه تأخیر: تعیین مبلغ مشخص (ثابت یا درصدی) به ازای هر روز یا هر واحد زمانی تأخیر در انجام تعهدات؛
- وجه التزام: مبلغی که در صورت عدم انجام تعهد، متعهد موظف به پرداخت آن است، بدون نیاز به اثبات میزان خسارت؛
- حق فسخ: اعطای حق یکطرفه برای خاتمه قرارداد در صورت نقض یا تأخیر در انجام تعهدات؛
- تضمینهای مالی یا حقوقی: مانند دریافت چک، سفته یا ضمانتنامه برای تضمین انجام تعهدات.
همچنین بسیار مهم است که در متن قرارداد زمان و شرایط اعمال ضمانت اجرا مشخص شود؛ بهطور مثال از چه تاریخی محاسبه جریمه آغاز میشود، چه مرجعی تأخیر را تأیید میکند و پرداخت جریمه چگونه انجام میشود.
پیشنهاد میشود ضمانت اجرا متناسب با اهمیت تعهد و میزان ریسک طرف مقابل تعیین شود تا از یک سو تعهدات بهطور جدی انجام شوند و از سوی دیگر طرف مقابل انگیزه ادامه همکاری را از دست ندهد.
📌چرا این بند یکی از مهم ترین بندهای قرارداد است:
پیشبینی ضمانت اجرا باعث میشود طرفین به تعهدات خود پایبند باشند و در صورت نقض آن، راهکار روشن و قابل اتکایی برای جبران خسارت و حمایت از حقوق طرف مقابل وجود داشته باشد. تعهد بدون ضمانت اجرا، در واقع تعهدی بیاثر است و نمیتواند از منافع طرفین بهطور واقعی محافظت کند.
۷- محرمانگی اطلاعات 🔐
در بعضی از قراردادها، اطلاعات مهم و حساسی میان طرفین رد و بدل میشود؛ اطلاعاتی که در صورت افشا میتواند موجب خسارتهای مالی، اعتباری یا حتی حقوقی شود. اگر در متن قرارداد بند محرمانگی پیشبینی نشده باشد، طرف مقابل از نظر قانونی الزام مشخصی برای حفظ این اطلاعات ندارد و شما در صورت افشای آنها، ابزار مؤثری برای پیگیری و مطالبه خسارت نخواهید داشت.
بند محرمانگی مشخص میکند:
- چه اطلاعاتی به عنوان اطلاعات محرمانه تلقی میشود (مانند دادههای مالی، اسناد فنی، فرمولها، طرحها یا اطلاعات مشتریان)؛
- مدت زمان محرمانگی چقدر است و تا چه زمانی طرفین موظف به رعایت آن هستند؛
- مسئولیت و ضمانت اجرا در صورت نقض محرمانگی چیست (از جمله جبران خسارت یا حق فسخ قرارداد).
این بند بهویژه در قراردادهایی اهمیت بالایی دارد که حاوی اطلاعات اقتصادی، فنی یا تجاری هستند؛ از جمله:
- قراردادهای همکاری تجاری و مشارکت (Joint Venture)؛
- قراردادهای کار و استخدام؛
- قراردادهای مشاوره و پیمانکاری؛
- قراردادهای انتقال دانش فنی و فناوری؛
- قراردادهای خرید و فروش سهام یا داراییهای حساس.
بنابراین بند محرمانگی برای قراردادهای ذکر شده در بالا از مهم ترین بندهای قرارداد به حساب می آید.
توصیه می شود برای اطلاعات بیشتر در خصوص محرمانگی مطلبی در این خصوص را مطالعه نمایید. مطالعه قرارداد محرمانگی
📌چرا این بند یکی از مهم ترین بندهای قرارداد است:
پیشبینی بند محرمانگی در بعضی از قراردادها از اسرار تجاری، اطلاعات مالی و دادههای حساس طرفین محافظت میکند و در صورت نقض تعهد محرمانگی، امکان مطالبه خسارت و پیگیری قانونی را فراهم میسازد. این بند بهویژه در همکاریهای بلندمدت یا پروژههای راهبردی، از مهمترین اجزای قرارداد محسوب میشود.
۸- فسخ و خاتمه قرارداد ✍️
هیچ قراردادی دائمی نیست و ممکن است به دلایل مختلف در طول اجرا نیاز به خاتمه یا فسخ آن بهصورت یکطرفه یا توافقی پیش بیاید. به همین دلیل، پیشبینی شرایط دقیق فسخ و خاتمه قرارداد از بخشهای بسیار مهم و تأثیرگذار هر قرارداد محسوب شده و یکی از مهم ترین بندهای قرارداد به حسای می آید. این بند مشخص میکند در چه شرایطی هر یک از طرفین میتوانند بهطور قانونی به همکاری پایان دهند، بدون آنکه اقدام آنها به عنوان تخلف یا نقض قرارداد تلقی شود.
شرایط فسخ یا خاتمه قرارداد میتواند شامل موارد زیر باشد:
- تأخیر در انجام تعهدات قراردادی؛
- عدم پرداخت در موعد مقرر؛
- نقض مفاد اساسی قرارداد؛
- بروز شرایط فورس ماژور که ادامه همکاری را ناممکن میکند؛
- توافق کتبی طرفین؛
- اطلاع کتبی از فسخ در بازه زمانی مشخصشده.
نکته مهم این است که در بسیاری از قراردادها، شرایط خاتمه به شکل کلی یا مبهم درج میشود و همین موضوع میتواند در زمان بروز اختلاف، مسیر حلوفصل را پیچیده و پرهزینه کند. به همین دلیل، لازم است در این بند جزئیات فسخ از جمله نحوه اعلام فسخ، مهلت اطلاعرسانی، آثار فسخ بر تعهدات جاری و نحوه تسویه حساب مالی بهطور کامل مشخص شود.
همچنین توصیه میشود تفاوت میان فسخ و خاتمه قرارداد بهطور شفاف مشخص گردد:
- فسخ قرارداد معمولاً به دلیل تخلف یا نقض تعهدات یک طرف انجام میشود و در بسیاری موارد ممکن است با خسارت همراه باشد.
- خاتمه قرارداد میتواند به صورت توافقی و بدون تخلف صورت گیرد؛ مانند پایان دوره همکاری یا توافق دو طرف بر خاتمه زودتر از موعد.
📌چرا این بند یکی از مهم ترین بندهای قرارداد است:
پیشبینی شرایط روشن و قابل استناد برای فسخ یا خاتمه قرارداد، از تبدیل یک اختلاف ساده به دعوای حقوقی طولانی جلوگیری میکند. علاوه بر این، با درج دقیق این بند، هر طرف میداند در چه شرایطی میتواند همکاری را پایان دهد و چه پیامدهایی در انتظار اوست. این موضوع امنیت حقوقی طرفین و شفافیت روابط قراردادی را به شکل قابلتوجهی افزایش میدهد.
۹- حوادث غیرمترقبه (فورس ماژور) 🌪️🔥
در برخی شرایط، وقوع حوادث غیرقابل پیشبینی و خارج از کنترل طرفین میتواند اجرای قرارداد را غیرممکن یا بسیار دشوار کند. این شرایط که به آن فورس ماژور گفته میشود، شامل حوادثی مانند زلزله، سیل، جنگ، بحرانهای اقتصادی شدید، همهگیری بیماریها، تحریمها و سایر رویدادهای مشابه است. در چنین شرایطی طرفین نباید به دلیل عدم اجرای تعهدات، مسئول شناخته شوند؛ به همین دلیل، پیشبینی این بند در قرارداد ضروری است خصوصاً در قراردادهای پروژه ای که انجام کار معمولاً زمان بر هستند بند فورس ماژور یکی از مهم ترین بندهای قرارداد به شمار می آید.
بند فورس ماژور مشخص میکند:
- چه حوادثی مصداق فورس ماژور محسوب میشوند؛
- آثار این حوادث بر تعهدات طرفین چیست؛
- مسئولیتها در مدت وقوع حادثه چگونه تغییر میکند؛
- و در نهایت، تحت چه شرایطی قرارداد میتواند تعلیق یا خاتمه یابد.
نکات مهمی که در این بند باید مورد توجه قرار گیرد عبارتاند از:
- الزام طرفی که تحت تأثیر حادثه قرار گرفته به اطلاعرسانی کتبی در مهلت معین؛
- مشخص کردن مدت مجاز تعلیق قرارداد؛
- تعیین تکلیف قرارداد در صورت تداوم شرایط اضطراری؛
- مشخص کردن آثار مالی و حقوقی در صورت تعلیق یا خاتمه قرارداد.
📌چرا این بند یکی از مهم ترین بندهای قرارداد است:
پیشبینی بند فورس ماژور از بروز تعهدات غیرقابل انجام جلوگیری میکند و وضعیت حقوقی طرفین را در شرایط بحرانی روشن میسازد. نبود این بند ممکن است موجب شود یکی از طرفین به ناحق مسئول شناخته شود و محکوم به پرداخت خسارت گردد، در حالی که انجام تعهدات عملاً خارج از کنترل او بوده است. این بند یکی از ابزارهای مهم برای حفظ توازن حقوقی و مالی طرفین در شرایط اضطراری محسوب میشود.
۱۰- پیوستها و ضمائم 📎📑
اگر قرارداد دارای پیوستها و ضمائم است (مانند جدول زمانبندی، طرحها، الحاقات و غیره)، لازم است در متن قرارداد به آنها اشاره و تأکید شود که ضمائم بخش جداییناپذیر قرارداد هستند.
📌چرا این بند یکی از مهم ترین بندهای قرارداد است:
ذکر دقیق پیوستها و ضمائم در قرارداد، موجب می شود که قرارداد بدون درنظر گرفتن ضمائم تفسیر نشود و همچنین این موضوع مانع از ایجاد اختلاف در خصوص اعتبار ضمائم میشود.
۱۱- امضا و تاریخ ✍️
امضای طرفین از ارکان اصلی و بسیار مهم یک قرارداد محسوب میشود. درواقع قرارداد بدون امضاء اساساً منعقد نشده است. همچنین برای جلوگیری از هرگونه ادعا یا تغییر احتمالی در متن، لازم است هر صفحه از قرارداد توسط طرفین امضا شود تا امکان اضافه یا حذف صفحات پس از امضا از بین برود.
ذکر تاریخ دقیق تنظیم قرارداد نیز اهمیت فراوانی دارد. به عنوان مثال، اگر مدت قرارداد یک سال تعیین شده باشد اما تاریخ تنظیم مشخص نباشد، مشخص نخواهد بود این یک سال از چه تاریخی محاسبه میشود و همین موضوع میتواند زمینهساز اختلاف شود. درج تاریخ، نقطهی شروع تعهدات و محاسبهی زمان قرارداد را بهطور شفاف مشخص میکند و در صورت بروز اختلاف، مبنای رسیدگی قرار میگیرد.
📌چرا این بند یکی از مهم ترین بندهای قرارداد است:
بدون امضا، قرارداد از نظر حقوقی معتبر نبوده و قابل استناد نیست. همچنین، اگر تاریخ تنظیم قرارداد بهصورت دقیق درج نشده باشد، محاسبه زمان قرارداد و مدت انجام تعهدات با مشکل مواجه میشود و ممکن است زمینهساز اختلاف شود. بنابراین، درج امضای طرفین در تمام صفحات و تعیین تاریخ دقیق، برای اعتبار و قابلیت اجرای قرارداد ضروری است.
جمعبندی ✨ مهم ترین بندهای قرارداد را هرگز فراموش نکنید!
قرارداد ستون اصلی هر همکاری حقوقی و مالی است. درج دقیق کلیدی ترین و مهم ترین بندهای قرارداد، احتمال بروز سوءتفاهم یا اختلاف را به حداقل میرساند و از حقوق طرفین محافظت میکند.
در کاریزما، فرآیند تنظیم قرارداد ساده و مطمئن طراحی شده است. با چند مرحله کوتاه، میتوانید قرارداد اختصاصی خود را با رعایت همه بندهای ضروری تهیه کنید. همچنین در صورت نیاز به تنظیم قراردادهای خاص، تیمی از وکلای متخصص در کنار شما خواهد بود تا از هر نظر مطمئن و آسوده عمل کنید.
برای استفاده از پلتفرم قراردادساز کاریزما وارد لینک زیر شوید:
ورود به پلتفرم قراردادساز کاریزما