چطور قراردادی امضا کنیم که بعداً به ضررمان نباشد؟

بسیاری از مشکلات حقوقی و دعاوی که در دادگاه‌ها مطرح می‌شود، نه به خاطر نبود قرارداد، بلکه به دلیل بی‌توجهی به جزئیات مهم پیش از امضا، هنگام تنظیم و پس از امضا قرارداد است. آگاهی از چند اصل ساده اما کلیدی می‌تواند از ورود ضرر به شما جلوگیری کند و در صورت بروز اختلاف، مسیر پیگیری را روشن‌تر و سریع‌تر سازد.

در این مطلب، گام‌به‌گام یاد می‌گیرید چطور با رعایت چند نکته مهم و کاربردی، قراردادی امضا کنید که بعدها به ضررتان تمام نشود و از حقوقتان به بهترین شکل محافظت شود.

الف) کارهایی که باید پیش از امضای قرارداد انجام دهید:

۱- بررسی دقیق طرف مقابل

پایه‌ی هر قرارداد مطمئن، انتخاب و شناخت درست طرف مقابل است. بسیاری از پرونده‌های حقوقی از این‌جا شروع شده‌اند که یکی از طرفین بدون تحقیق کافی وارد قراردادی شده است که طرف دیگر اعتبار کافی یا توان انجام تعهدات را نداشته و یا حتی در بسیاری از موارد اهلیت قانونی برای امضای قرارداد را نداشته است.

اقداماتی که در این مرحله باید انجام شود:

• بررسی دقیق هویت طرف مقابل (چه شخص حقیقی و چه شخص حقوقی)

یکی از مهم‌ترین مراحل پیش از امضای قرارداد، بررسی هویت طرف مقابل است. صرفاً اعتماد به اطلاعاتی که طرف مقابل به‌صورت شفاهی یا غیرمستند ارائه می‌کند، کافی نیست.

برای اشخاص حقیقی، لازم است اصل کارت ملی و مدارک هویتی مشاهده و با اطلاعات مندرج در قرارداد مطابقت داده شود.

برای اشخاص حقوقی (شرکت‌ها)، باید آخرین روزنامه رسمی تغییرات شرکت، شناسه ملی، نام و سمت مدیرانی که قانوناً اختیار امضای قرارداد را دارند و آدرس قانونی شرکت بررسی و با اطلاعات قرارداد تطبیق داده شود. این اقدام از بروز بسیاری از مشکلات حقوقی در آینده جلوگیری می‌کند.

بنابراین دریافت مدارک معتبر از طرف مقابل و تطبیق آن با اطلاعات مندرج در قرارداد از اصول اولیه و مهم تنظیم قرارداد است.

• استعلام و بررسی وضعیت حقوقی یا تجاری اشخاص حقوقی (شرکتها) از منابع رسمی

استعلام و بررسی سابقه حقوقی یا تجاری طرف مقابل خصوصاً زمانی که یک شرکت طرف مقابل شماست، کمک می‌کند پیش از امضا، از وضعیت واقعی او مطمئن شوید. برای شرکت‌ها، با مراجعه به سامانه ثبت شرکت‌ها و وبسایت روزنامه رسمی می‌توانید اطلاعاتی مانند وضعیت ثبت، مدیران فعلی، آدرس قانونی و تغییرات رسمی شرکت را مشاهده کنید. این کار از بستن قرارداد با اشخاص یا شرکت‌های فاقد اعتبار یا منحل‌شده جلوگیری می‌کند. به عنوان مثال فرض کنید قراردادی با یک شرکت برای ساخت پروژه‌ای امضا می‌کنید اما شرکت از نظر قانونی منحل شده یا نماینده‌ای که قرارداد را امضا کرده اختیار قانونی ندارد؛ در این صورت قرارداد عملاً بی‌اعتبار خواهد بود.

• بررسی سوابق همکاری قبلی یا خوش‌نامی طرف قرارداد

بررسی سوابق همکاری قبلی تا حد زیادی به شناخت بهتر طرف قرارداد کمک می‌کند. اگر فرد یا شرکتی که قصد همکاری با او را دارید، سابقه فعالیت یا قرارداد با دیگران داشته است، می‌توانید با پرس‌وجو از مشتریان یا همکاران قبلی، میزان پایبندی او به تعهدات، دقت در انجام کار و رفتار حرفه‌ای را ارزیابی کنید. این کار به شما کمک می‌کند پیش از امضا، تصمیم آگاهانه‌تری بگیرید و ریسک همکاری را کاهش دهید.

• درخواست مستندات و مدارک مالی در پروژه‌های بزرگ

در پروژه‌های بزرگ، بهتر است پیش از امضای قرارداد از طرف مقابل مستندات و مدارک مالی معتبر درخواست کنید؛ مثل گواهی تمکن مالی، صورت‌های مالی، گردش حساب یا ضمانت‌نامه بانکی. این کار به شما کمک می‌کند مطمئن شوید طرف مقابل توانایی مالی انجام تعهدات خود را دارد و در میانه همکاری با کمبود منابع مالی روبه‌رو نخواهید شد.

✅ نتیجه‌گیری:

به عنوان نتیجه گیری باید گفت که حتی بهترین قراردادها هم در صورت امضا با طرف نامعتبر، نه تنها از شما محافظت نخواهند کرد بلکه ضررهای جبران ناپذیری را به شما وارد خواهند کرد.

۲- استفاده از مشاوره حقوقی تخصصی

یکی از مهم‌ترین اشتباهات رایج این است که افراد زمانی سراغ وکیل می‌روند که قرارداد امضاء شده، اختلاف ایجاد شده و کار به شکایت کشیده است. در حالی‌که مشاوره قبل از امضا یکی از بهترین و کم‌هزینه‌ترین روش‌های پیشگیری از اختلاف است.

وکیل یا مشاور حقوقی در این مرحله می تواند:

• ۱) ریسک‌های پنهان در متن قرارداد را بررسی و شناسایی کند و پیشنهاد اصلاح یا حذف آن بند را به شما بدهد.
• ۲) بندهای مبهم قرارداد را بازنویسی یا اصلاح کند.
• ۳) ضمانت‌های اجرایی مناسب پیشنهاد دهد.
• ۴) تعهدات شما و طرف مقابلتان را به صورت واضح توضیح دهد و نتیجه عمل نکردن به تعهدات را نیز برای شما روشن کند.
• ۵) نحوه فسخ، حل اختلاف و فورس ماژور در قرارداد را به نفع شما تعیین کند.
• ۶) از درج بندهای یک‌طرفه به نفع طرف مقابل جلوگیری کند.

به عنوان مثال فرض کنید قراردادی تنظیم شده که در ظاهر عادی است اما در آن شرطی وجود دارد که به طرف مقابل اجازه فسخ یک‌طرفه بدون پرداخت خسارت می‌دهد. یک وکیل متخصص می‌تواند این موارد را شناسایی و اصلاح کند تا جلوی ضررهای بزرگ را بگیرد.

✅ نتیجه‌گیری:

به عنوان نتیجه گیری باید گفت هزینه مشاوره حقوقی پیش از امضای قرارداد معمولاً بسیار کمتر از هزینه‌های دادرسی ، حق الوکاله وکیل و اختلافات حقوقی است.

ب) کارهایی که باید هنگام تنظیم و امضای قرارداد انجام دهید:

۱- دقت، شفافیت و صراحت در متن قرارداد

بیشتر اختلافات قراردادی به دلیل ابهام در متن قرارداد پیش می‌آید. بنابراین بهترین راه برای محافظت از حقوق خود، تنظیم قراردادی است که هیچ بند مبهم و قابل تفسیری نداشته باشد.

موارد کلیدی که باید در این مرحله رعایت شود:

• ۱) درج دقیق مشخصات طرفین (نام، شناسه ملی، آدرس، شماره تماس)
• ۲) تعریف شفاف و جزئی موضوع قرارداد (نه عبارات کلی)
• ۳) تعیین مبلغ، نحوه پرداخت، زمان‌بندی و مشخصات حساب بانکی
• ۴) تعیین دقیق تعهدات طرفین و زمان انجام هر تعهد
• ۵) پیش‌بینی ضمانت اجرا (وجه التزام، جریمه تأخیر، حق فسخ و…) برای زمانی که یکی از طرفین به تعهداتش عمل نکرد.
• ۶) تعیین شرایط فسخ و نحوه حل اختلاف

به عنوان مثال نوشتن عبارت «پرداخت مبلغ قرارداد در صورت رضایت کارفرما» یک بند مبهم است و می تواند بسیار اختلاف زا باشد. اما اگر به جای آن بنویسید « پرداخت مرحله دوم به مبلغ ۲۰ درصد کل قرارداد، حداکثر تا تاریخ ۱۵ اردیبهشت ۱۴۰۵، پس از آنکه کارفرما طی نامه‌ای کتبی و رسمی، تحویل مرحله اول کار را تأیید نماید، انجام خواهد شد. »، هیچ ابهامی باقی نمی‌ماند.

برای آشنایی بیشتر با جزئیات هر یک از این بندها و نکات کاربردی مربوط به آن‌ها، پیشنهاد می‌کنیم مقاله‌ی «مهم‌ترین بندهای قرارداد که هرگز نباید فراموش شوند» را مطالعه کنید.

✅ نتیجه‌گیری:

قرارداد خوب قراردادی است که اگر اختلافی پیش بیاید، قاضی بتواند فقط با خواندن متن آن، به‌راحتی تکلیف را مشخص کند و نیازی به تفسیر یا برداشت شخصی نداشته باشد. در یک قرارداد خوب و محکم، همه مسائل مهم از قبل تعیین تکلیف شده و هیچ موضوعی مبهم یا ناگفته باقی نمی‌ماند. شفافیت و پیش‌بینی دقیق، بهترین راه برای پیشگیری از اختلاف و حفظ حقوق طرفین است.

۲- تمام نسخه های قرارداد مطالعه شود

یکی از اشتباهات خطرناک در زمان امضای قرارداد این است که فقط نسخه‌ای را که مقابل شما قرار دارد بررسی کنید و تصور کنید تمام نسخه‌ها دقیقاً یکسان هستند. در حالی‌که ممکن است نسخه‌های دیگر با تغییرات جزئی اما بسیار مهم تنظیم شده باشند؛ تغییراتی که بعدها می‌تواند به ضرر شما تمام شود.

بنابراین پیش از امضا، باید بند به بند همه نسخه‌های قرارداد را با یکدیگر تطبیق دهید تا مطمئن شوید متن، مبلغ، تاریخ‌ها و سایر مفاد در همه نسخه‌ها دقیقاً یکسان است. همچنین بهتر است در انتهای قرارداد ذکر شود که «تمام نسخه‌ها از نظر مفاد کاملاً یکسان و هم‌ارزش هستند».

به عنوان مثال فرض کنید در نسخه‌ای که مقابل شماست، مبلغ قرارداد ۲۰ میلیارد تومان درج شده، اما در نسخه‌های دیگر ۲ میلیارد تومان نوشته شده است. شما بدون بررسی سایر نسخه‌ها، قرارداد را امضا می‌کنید اما طرف مقابل در زمان امضا و مبادله نسخه ها، نسخه‌ای را که مبلغ آن ۲۰ میلیارد است نزد خود نگه می‌دارد و نسخه ۲ میلیارد تومانی را به شما تحویل می‌دهد. در این شرایط، عملاً نمی‌توانید مبلغ ۱۸ میلیارد باقی‌مانده را مطالبه کنید چون در نسخه‌ای که نزد شماست مبلغ قرارداد ۲ میلیارد تومان درج شده است.

✅ نتیجه‌گیری:

همیشه پیش از امضا، همه نسخه‌ها را دقیقاً تطبیق دهید تا هیچ تفاوتی حتی تفاوت جزئی میان آن‌ها وجود نداشته باشد. این کار ساده می‌تواند از خسارت‌های مالی سنگین جلوگیری کند.

ج) کارهایی که باید پس از امضای قرارداد انجام دهید:

نسخه اصلی قرارداد و مستندات را نگهداری کنید

خیلی‌ها تصور می‌کنند کار با امضای قرارداد تمام می‌شود، در حالی که مرحله مهم، بعد از امضا آغاز می‌شود. بسیاری از مشکلات در این مرحله اتفاق می‌افتد چون مدارک به ‌درستی نگهداری نشده یا تغییراتی در توافقات خود داده اید ولی به صورت مکتوب آن را ننوشته اید.  برای جلوگیری از این مشکل:

• نسخه اصلی، امضا شده و تاریخ ‌دار قرارداد را حتماً نزد خود نگه دارید.

بسیاری از افراد به ما مراجعه می کنند که فقط عکس یا کپی قرارداد را دارند، باید گفت که بدون وجود اصل قرارداد، در صورت بروز اختلاف امکان طرح دعوا وجود ندارد، زیرا در اولین جلسه دادگاه، قاضی پرونده اصل قرارداد را از شما میخواهد. نداشتن اصل قرارداد می تواند شما را از رسیدن به حقوق خود محروم کند و دعوای شما توسط قاضی رد گردد.

• هرگونه تغییر، اصلاح یا الحاقیه باید حتماً به‌صورت مکتوب و با امضای هر دو طرف انجام شود.

گاهی پس از امضای قرارداد، طرفین درباره بخشی از آن به توافق جدیدی می‌رسند اما این توافق را نمی‌نویسند و امضا نمی‌کنند. در چنین شرایطی، اگر بعداً اختلافی پیش بیاید، شما نمی‌توانید به آن توافق شفاهی استناد کنید و تنها متن رسمی قرارداد ملاک تصمیم‌گیری خواهد بود.

• در صورت پرداخت‌ مبالغ قرارداد، حتماً رسید مکتوب و قابل استناد دریافت و نگهداری کنید.

نکته مهمی که باید به آن توجه داشت این است که اگر پرداخت شما بدون رسید انجام شود مخصوصاً در پرداخت نقدی یا ارز و طلا، اثبات آن در دادگاه بسیار دشوار خواهد بود.

• در همکاری‌های بلندمدت، ارتباطات رسمی را به صورت مکتوب نگه دارید. (ایمیل، دست نوشته ی امضا شده، پیام رسمی یا اظهارنامه)

✅ نتیجه‌گیری:

اهمیت قرارداد فقط به زمان امضا محدود نمی‌شود؛ بخش بزرگی از اختلافات زمانی ایجاد می‌شود که اسناد و مدارک پس از امضا به ‌درستی نگهداری نشده‌اند. داشتن نسخه اصلی و رسمی قرارداد، ثبت مکتوب هرگونه تغییر، نگهداری رسید پرداخت‌ها و مستندسازی ارتباطات رسمی، مهم‌ترین عواملی هستند که در زمان بروز اختلاف، از حقوق شما محافظت می‌کنند.

یک قرارداد خوب نه ‌تنها باید درست تنظیم و امضا شود، بلکه باید به ‌درستی نگهداری و مدیریت هم بشود تا در صورت لزوم بتوان به آن استناد کرد و حقوق خود را به ‌طور کامل مطالبه نمود.

د) کارهایی که باید در صورت بروز اختلاف انجام دهید:

از مسیر قانونی و قراردادی وارد شوید

حتی بهترین قراردادها هم ممکن است روزی محل اختلاف شوند. مهم این است که بدانید چطور از حقوق خود دفاع کنید. اگر با وجود همه دقت‌ها باز هم اختلافی به وجود آمد، عجله در اقدام یا تصمیم‌های احساسی می‌تواند موقعیت حقوقی شما را تضعیف کند. بهتر است از همان ابتدا مسیر قانونی و قراردادی حل اختلاف را دنبال کنید.

مهم‌ترین اقدامات در این مرحله عبارتند از:

• ۱) بررسی دقیق بند «حل اختلاف» در قرارداد (داوری یا دادگاه)
• ۲) ارسال اخطار رسمی یا اظهارنامه پیش از اقدام قضایی برای ثبت اعتراض و اعلام موضع
• ۳) جمع‌آوری مدارک ، مکاتبات و رسیدهای مرتبط
• ۴) استفاده از وکیل متخصص برای تسریع روند و انجام روش درست

✅ نتیجه‌گیری:

اختلاف در قرارداد ممکن است برای هر کسی پیش بیاید، اما نحوه‌ی برخورد با آن است که نتیجه را مشخص می‌کند. در چنین شرایطی، اقدام عجولانه و غیر تخصصی حتی باعث از دست رفتن حقوق‌تان شود. زیرا گاهی طرح اشتباه یک دعوا نه تنها موجب شکست شما می شود بلکه ممکن است باعث شود تا هرگز دیگر نتوانید آن دعوا را طرح کنید.

بنابراین بررسی دقیق بند حل اختلاف، ارسال اخطار رسمی، جمع‌آوری مدارک و استفاده از وکیل متخصص، نه‌تنها روند پیگیری را سریع‌تر و مطمئن‌تر می‌کند، بلکه شانس موفقیت شما را در دعاوی حقوقی افزایش می‌دهد. اختلاف همیشه قابل پیشگیری نیست، اما با اقدام درست می‌توان از آن به نفع خود عبور کرد.

ه) چند نکته تکمیلی برای محافظت بهتر از حقوق قراردادی

۱- در مورد هر توافقی با هر شخصی، حتماً قرارداد مکتوب تنظیم کنید؛ حتی اگر طرف مقابل فردی آشنا، مورد اعتماد یا از نزدیکان شما باشد. تجربه نشان داده است که بسیاری از اختلافات جدی دقیقاً در چنین روابطی پیش می‌آید، چون توافق‌ها فقط شفاهی بوده و مدرک معتبری برای استناد وجود ندارد. قرارداد مکتوب، از ضایع شدن حقوق شما جلوگیری می‌کند و در صورت لزوم، بهترین پشتوانه‌ی حقوقی شماست.

۲- هیچ قراردادی را بدون مطالعه کامل امضا نکنید حتی اگر طرف مقابل فردی قابل اعتماد و از نزدیکان شما باشد.

۳- از استفاده از قراردادهای آماده اینترنتی بدون تطبیق آن برای شرایط خود خودداری کنید.

۴- برای قراردادهای مهم، حتماً ضمانت اجرایی کافی پیش‌بینی کنید.

۵- تاریخ و امضای دقیق در تمام صفحات قرارداد درج شود.

۶- از مشاوره و نظارت حقوقی پیش از بروز اختلاف استفاده کنید نه بعد از آن.

جمع بندی:

محافظت از حقوق شما در قرارداد تنها با امضای یک متن به دست نمی‌آید؛ بلکه نیازمند دقت، آگاهی و طی کردن مراحل درست از ابتدا تا انتهای فرآیند قرارداد است: شناخت طرف قرارداد، دریافت مشاوره، تنظیم دقیق متن، نگهداری درست اسناد و استفاده از مسیر قانونی در صورت بروز اختلاف.

در کاریزما، ما این مسیر را برای شما ساده کرده‌ایم. با بهره‌گیری از تیمی از وکلای متخصص و ابزارهای هوشمند تنظیم قرارداد، می‌توانید مطمئن باشید که حقوق شما در هر مرحله از فرآیند قرارداد به بهترین شکل محافظت می‌شود.

در انتها پیشنهاد می شود حتی یک قرارداد ساده را هم با دقت و آگاهی امضا کنید. پیشگیری همیشه کم‌هزینه‌تر و مؤثرتر از پیگیری اختلاف است.