قرارداد کار و استخدام

قرارداد کار چیست؟

قرارداد کار و استخدام یکی از مهم‌ترین اسناد حقوقی در روابط کاری است. این قرارداد نه فقط یک توافق ساده، بلکه چارچوبی حقوقی و الزام‌آور است که تمامی حقوق، تعهدات، مسئولیت‌ها و مزایای طرفین را مشخص می‌کند. وقتی یک فرد وارد مجموعه‌ای می‌شود و خدماتی را در قبال مزد ارائه می‌دهد، اگر این رابطه بدون قرارداد کتبی و شفاف شکل بگیرد، در آینده اختلافات بسیاری بر سر حقوق، مزایا، ساعت کاری و حتی نحوه پایان همکاری به وجود می‌آید. به همین دلیل، داشتن یک قرارداد کار دقیق و شفاف، نه یک فرم اداری ساده، بلکه یک ضرورت است.

قرارداد کار معمولاً بین دو طرف منعقد می‌شود:
۱. کارفرما (شخص حقیقی یا حقوقی که کار را ارائه می‌دهد)،
۲. کارگر یا کارمند (شخصی که در قبال دریافت مزد، نیروی کار خود را در اختیار کارفرما می‌گذارد).

البته در برخی موارد ممکن است کارفرما یک شرکت بزرگ یا سازمان دولتی باشد و در موارد دیگر یک کسب‌وکار کوچک یا حتی یک فرد حقیقی.

مفاد یک قرارداد کار کامل

یک قرارداد کار حرفه‌ای، صرفاً شامل چند خط توافق کلی نیست، بلکه از بخش‌های مختلفی تشکیل شده است که هر کدام هدف مشخصی دارند و از بروز اختلافات جلوگیری می‌کنند. در ادامه، مهم‌ترین اجزای این قرارداد را به‌صورت دقیق توضیح می‌دهیم:

۱-مشخصات طرفین قرارداد

در ابتدای قرارداد کار، باید مشخصات کامل هر دو طرف درج شود:

• مشخصات کارفرما: نام و نام خانوادگی یا نام شرکت، شماره ثبت و شناسه ملی(در صورت شرکت بودن)، نشانی، شماره تماس و نام نماینده قانونی شرکت
• مشخصات کارگر یا کارمند: نام و نام خانوادگی، کد ملی ، تاریخ تولد، نشانی محل سکونت، شماره تماس و سمت شغلی.

مثال:
شرکت «الف» به شماره ثبت ۱۲۳۴۵ و شناسه ملی ۱۲۳۴۵۶۷۸۹۰ و به نمایندگی آقای رضا رضایی به عنوان کارفرما، و آقای «ب» فرزند …. ، دارای کد ملی ۱۲۳۴۵۶۷۸۹۰، به عنوان کارمند در این قرارداد حضور دارند.

۲-موضوع قرارداد و شرح وظایف

در این بخش، نوع کار و خدماتی که کارگر یا کارمند موظف است انجام دهد، به صورت دقیق و روشن بیان می‌شود. این توضیح باید به اندازه‌ای مشخص باشد که هیچ ابهامی برای طرفین باقی نماند.

مثال:
به عنوان مثال برای استخدام یک شخص در واحد حسابداری موضوع قرارداد عبارت است از ارائه خدمات حسابداری، ثبت اسناد مالی، تهیه گزارش‌های مالیاتی و انجام کلیه امور مرتبط با حسابداری شرکت در محل دفتر مرکزی کارفرما واقع در تهران.

در صورت لزوم می‌توان شرح وظایف را در پیوست قرارداد به‌ صورت جزئی‌ تر آورد و به آن ارجاع داد یا به صورت مفصل در قسمت موضوع قرارداد تمامی شرح وظایف را نوشت.

۳-مدت قرارداد

قرارداد کار می‌تواند موقت، دائم یا پروژه‌ای باشد.

• در قرارداد موقت، تاریخ شروع و پایان دقیق ذکر می‌شود.
• در قرارداد دائم، تاریخ شروع مشخص است اما پایان ندارد مگر در صورت فسخ یا استعفا.
• در قرارداد پروژه‌ای، زمان پایان همکاری به اتمام پروژه وابسته است.

مثال:
به عنوان مثال در قرارداد کار موقت مدت قرارداد به این صورت نوشته می شود:

مدت قرارداد از تاریخ ۱۴۰۳/۰۱/۰۱ لغایت ۱۴۰۳/۱۲/۲۹ به مدت یک سال می‌باشد و در صورت رضایت طرفین قابل تمدید است.

۴-ساعت کاری، مرخصی و تعطیلات

یکی از مهم‌ترین بخش‌های قرارداد کار، تعیین دقیق ساعت کاری و مرخصی‌هاست. این بند باید مشخص کند:

• کارگر چند ساعت در روز و چند روز در هفته کار می‌کند.
• نحوه محاسبه اضافه‌کار چگونه است.
• تعطیلات رسمی و مرخصی سالیانه چگونه لحاظ می‌شود.

مثال:
ساعت کاری از شنبه تا چهارشنبه، از ساعت ۸ صبح تا ۱۶ بعدازظهر تعیین می‌شود. پنج‌شنبه و جمعه تعطیل رسمی است. کارگر در هر سال حق استفاده از ۲۶ روز مرخصی استحقاقی دارد و روزهای تعطیل رسمی کشور نیز جزو مرخصی محسوب نمی‌شود.

۵-حقوق و مزایا

یکی از اصلی‌ترین عوامل بروز اختلاف در روابط کاری، ابهام در نحوه پرداخت دستمزد است. در این بند باید دقیقاً مشخص شود:

• میزان حقوق پایه ماهیانه چقدر است.
• زمان و روش پرداخت حقوق چگونه است.
• مزایای جانبی مثل حق مسکن، ایاب و ذهاب، بیمه و عیدی چگونه پرداخت می‌شود.

مثال:
مبلغ حقوق پایه ماهیانه کارگر ۷۵ میلیون ریال است که در پایان هر ماه به حساب بانکی وی واریز می‌شود. بیمه تأمین اجتماعی به عهده کارفرماست و عیدی سالانه طبق قانون کار پرداخت خواهد شد.

۶-تعهدات طرفین

در یک قرارداد کار حرفه‌ای، تعهدات کارگر و کارفرما به ‌صورت دقیق ذکر می‌شود تا در صورت تخلف، امکان پیگیری قانونی وجود داشته باشد.

تعهدات کارگر:

• انجام دقیق وظایف شغلی
• رعایت نظم و مقررات داخلی مجموعه
• حفظ اسرار تجاری و اطلاعات محرمانه
• پرهیز از هرگونه رفتار مغایر با شئونات محل کار

تعهدات کارفرما:

• پرداخت به ‌موقع حقوق و مزایا
• بیمه کردن کارگر طبق قانون
• فراهم کردن محیط ایمن و استاندارد برای کار
• احترام به حقوق فردی و انسانی کارگر

مثال:
اگر کارگر حسابدار است، موظف است اطلاعات مالی شرکت را محرمانه نگه دارد و در اختیار اشخاص ثالث قرار ندهد. در مقابل، کارفرما موظف است دسترسی لازم برای انجام وظایف حسابدار را فراهم کند.

۷-فسخ قرارداد و شرایط خاتمه همکاری

قرارداد کار بدون تعیین شرایط فسخ، یک سند ناقص محسوب می‌شود. در این بند باید مشخص شود:

• در چه شرایطی کارفرما می‌تواند قرارداد را فسخ کند.
• کارگر چه زمانی و با چه مهلتی می‌تواند استعفا دهد.
• در صورت تخلف هر یک از طرفین، چه ضمانت اجرایی وجود دارد.

مثال:
هر یک از طرفین می‌توانند با اعلام کتبی حداقل ۳۰ روز قبل، قرارداد را فسخ نمایند. در صورت قصور یا تخلف کارگر، کارفرما می‌تواند بدون پرداخت مزایای پایان کار، قرارداد را فسخ کند. در صورت تأخیر بیش از سه ماه در پرداخت حقوق، کارگر حق فسخ یک‌طرفه دارد.

۸-بیمه و مالیات

بر اساس قوانین کار و تأمین اجتماعی، کارفرما موظف است کارگر را بیمه کرده و حق بیمه را به سازمان مربوطه پرداخت نماید. همچنین مالیات حقوق باید طبق قوانین مالیاتی کشور کسر و پرداخت شود. عدم درج این بند، باعث بروز مشکلات جدی در آینده خواهد شد.

۹-حل و فصل اختلافات

هیچ قراردادی بدون پیش‌بینی روش حل اختلاف کامل نیست. طرفین باید مشخص کنند در صورت بروز اختلاف، موضوع ابتدا از طریق مذاکره حل و فصل می‌شود و در صورت عدم توافق، به کدام مرجع مراجعه خواهند کرد. این مرجع می‌تواند اداره کار، داور مرضی‌الطرفین یا دادگاه صالح باشد.

مثال:
در صورت بروز اختلاف، طرفین ابتدا از طریق مذاکره مستقیم اقدام به حل مشکل می‌نمایند. در صورت عدم حصول توافق ظرف ۱۵ روز، موضوع به اداره کار ارجاع می‌شود.

۱۰-سایر شرایط و ضمائم

در پایان قرارداد می‌توان سایر موارد مورد توافق مانند شرایط آموزش حین کار، نحوه تمدید قرارداد، استفاده از تجهیزات شرکت، قوانین انضباطی و محرمانگی اطلاعات را درج کرد. همچنین پیوست‌هایی مانند شرح وظایف جزئی‌تر، فرم مشخصات، گواهی بیمه و … به قرارداد ضمیمه می‌شود.

اهمیت تنظیم قرارداد کار استاندارد

قرارداد کار اگر درست و دقیق تنظیم شود، می‌تواند از بسیاری اختلافات و دعاوی پرهزینه جلوگیری کند. بسیاری از پرونده‌های کارگری و کارفرمایی در دادگاه‌ها و مراجع اداره کار، به دلیل نبود یک قرارداد مکتوب یا ناقص ایجاد می‌شود.
برای مثال، کارمندی که بدون قرارداد کتبی مشغول به کار شده، پس از مدتی ادعای سنوات و عیدی و حقوق معوقه می‌کند؛ در حالی که کارفرما مدرکی برای اثبات پرداخت ندارد. از سوی دیگر، کارمندی که قرارداد شفاهی دارد، ممکن است در صورت اخراج ناگهانی هیچ پشتوانه‌ای برای حقوق قانونی خود نداشته باشد.

تنظیم قرارداد کار شفاف، باعث اعتماد متقابل، کاهش سوءتفاهم و افزایش بهره‌وری در محیط کار می‌شود.

قرارداد کار برای کسب ‌وکارهای مدرن

امروزه بسیاری از کسب‌وکارها به ‌ویژه استارتاپ‌ها، فریلنسرها و شرکت‌های بین‌المللی، به سراغ قراردادهای پروژه‌ای، پاره‌وقت و دورکار می‌روند. در این شرایط، اهمیت قرارداد حتی بیشتر می‌شود چون نظارت حضوری وجود ندارد و همه چیز باید روی کاغذ (یا به‌صورت دیجیتال) مشخص شود.
برای مثال، در همکاری با یک طراح گرافیک دورکار، باید در قرارداد قید شود که او موظف است خروجی پروژه را تا چه تاریخی تحویل دهد، حق‌الزحمه چگونه پرداخت می‌شود و مالکیت آثار تولیدشده متعلق به چه کسی است.

برای آشنایی با سایر قراردادهای مورد نیاز استارتاپ ها، روی لینک زیر کلیک کنید:

هفت قرارداد مهم برای استارتاپ ها

جمع‌بندی

قرارداد کار و استخدام، پایه و اساس هر رابطه کاری سالم و منظم است. چه یک شرکت بزرگ باشید، چه یک کسب‌وکار نوپا یا حتی یک فرد، بدون قرارداد مکتوب وارد همکاری کاری نشوید. یک قرارداد کار دقیق، نه تنها امنیت حقوقی هر دو طرف را تضمین می‌کند، بلکه باعث شفافیت، اعتماد و آرامش در محیط کار می‌شود.

اگر می‌خواهید یک قرارداد استخدام حرفه‌ای، دقیق و هوشمند متناسب با شرایط کسب‌وکار خودتان را در چند دقیقه بسازید، روی لینک زیر کلیک کنید:

ساخت قرارداد کار هوشمند