قرارداد فریلنسری

قرارداد فریلنسری یکی از پرکاربردترین انواع قراردادهای کاری در سال‌های اخیر شده است. رشد فضای دیجیتال، توسعه کسب‌وکارهای آنلاین و رواج همکاری‌های غیرحضوری باعث شده بسیاری از کارفرمایان و نیروهای متخصص، به جای استخدام سنتی، از مدل همکاری فریلنسری استفاده کنند. اما نکته مهم اینجاست که این نوع همکاری بدون یک قرارداد دقیق و حرفه‌ای، می‌تواند زمینه‌ساز اختلافات جدی و ضررهای مالی برای طرفین باشد.

در این مقاله از «کاریزما»، به صورت مفصل توضیح می‌دهیم قرارداد فریلنسری چیست، چه نکاتی باید در آن قید شود، چه تفاوتی با قرارداد کار و قرارداد پروژه‌ای دارد، و چگونه می‌توانید یک قرارداد امن و حرفه‌ای تنظیم کنید. این راهنما به شما کمک می‌کند چه به عنوان فریلنسر و چه به عنوان کارفرما، با آگاهی کامل وارد همکاری شوید.

قرارداد فریلنسری چیست؟

قرارداد فریلنسری یک توافق مکتوب بین یک کارفرما (شخص یا شرکت) و یک فریلنسر (فرد مستقل متخصص) است که بر اساس آن، فریلنسر انجام یک کار مشخص را در بازه زمانی مشخص و در ازای مبلغ توافق‌شده می‌پذیرد. در این نوع همکاری، فریلنسر استخدام رسمی نیست و رابطه کاری دائمی یا تابع قوانین کار به معنای سنتی برقرار نمی‌شود.

در واقع، قرارداد فریلنسری چارچوبی حقوقی برای همکاری حرفه‌ای کوتاه‌مدت یا میان‌مدت است که در آن حقوق و تعهدات دو طرف شفاف و قابل استناد می‌شود.

برخلاف همکاری‌های شفاهی یا پیام‌های واتس‌اپ و تلگرام، داشتن یک قرارداد مکتوب و امضا شده باعث می‌شود اگر در آینده اختلافی پیش آمد، تکلیف همه چیز از قبل روشن باشد و طرفین بتوانند از حق خود دفاع کنند.

تفاوت قرارداد فریلنسری با قرارداد کار

یکی از مهم‌ترین مسائلی که باید در ابتدای مسیر همکاری مشخص شود، تفاوت بین قرارداد فریلنسری و قرارداد کار است. بسیاری از کارفرمایان و حتی فریلنسرها این دو مفهوم را با هم اشتباه می‌گیرند؛ در حالی‌که از نظر حقوقی و عملی تفاوت‌های اساسی بین آن‌ها وجود دارد:

بنابراین اگر یک شرکت یا فرد می‌خواهد بدون تعهدات بیمه‌ای و اداری، از خدمات یک متخصص استفاده کند، قرارداد فریلنسری گزینه مناسب‌تری است. البته این به معنی نبود تعهد نیست؛ بلکه تمام تعهدات و حقوق باید دقیقاً در قرارداد نوشته شوند.

تفاوت قرارداد فریلنسری با قرارداد پروژه‌ای

تفاوت دیگر، بین قرارداد فریلنسری و قرارداد پروژه‌ای است. در نگاه اول این دو شبیه به هم هستند، اما یک تفاوت ظریف و مهم دارند:

• در قرارداد پروژه‌ای معمولاً موضوع کار، یک پروژه بزرگ با خروجی مشخص است و طرف قرارداد می‌تواند یک شرکت یا تیم باشد.

• در قرارداد فریلنسری تمرکز بر همکاری با یک فرد متخصص است که شخصاً مسئول انجام کار است.

برای مثال، اگر یک شرکت بخواهد طراحی کامل یک اپلیکیشن را به یک شرکت فناوری بسپارد، بهتر است از قرارداد پروژه‌ای استفاده کند؛ اما اگر بخواهد فقط رابط کاربری را توسط یک طراح انجام دهد، قرارداد فریلنسری مناسب‌تر است.

همچنین در قرارداد پروژه‌ای معمولاً مباحثی مثل ضمانت حسن انجام کار، تحویل مرحله‌ای و جریمه تأخیر بیشتر دیده می‌شود، در حالی که در قرارداد فریلنسری این موارد ساده‌تر و شخصی‌تر تنظیم می‌شوند.

بندهای مهم در تنظیم قرارداد فریلنسری

قرارداد فریلنسری باید به‌گونه‌ای تنظیم شود که همه چیز برای دو طرف شفاف باشد. مهم‌ترین بندهایی که در این نوع قراردادها باید ذکر شوند عبارت‌اند از:

۱- مشخصات طرفین

نام کامل، شماره ملی، آدرس و اطلاعات تماس کارفرما و فریلنسر باید دقیق نوشته شود. در صورت شرکت بودن کارفرما، اطلاعات ثبتی شرکت و نماینده قانونی درج می‌شود.

۲- موضوع قرارداد

باید دقیقاً مشخص شود فریلنسر چه کاری را قرار است انجام دهد. مثلاً «طراحی وب‌سایت فروشگاهی با قابلیت پرداخت آنلاین و تحویل تا تاریخ …».

هرچه موضوع کار روشن‌تر باشد، احتمال بروز اختلاف در آینده کمتر می‌شود.

۳- مبلغ و نحوه پرداخت

مبلغ کل پروژه و نحوه پرداخت باید به صورت مرحله‌ای یا کامل درج شود. مثلاً:

• ۳۰٪ به‌عنوان پیش‌پرداخت

• ۴۰٪ پس از تحویل نسخه اولیه

• ۳۰٪ پس از تحویل نهایی و تأیید کارفرما

ذکر حساب بانکی یا شماره شبا نیز توصیه می‌شود.

۴- مدت قرارداد و زمان‌بندی تحویل

باید تاریخ شروع و پایان پروژه به وضوح مشخص شود. همچنین اگر کار در چند مرحله انجام می‌شود، زمان تحویل هر مرحله قید شود.

۵- شرایط فسخ قرارداد

لازم است مشخص شود در چه شرایطی هر یک از طرفین می‌توانند قرارداد را فسخ کنند و در این صورت تکلیف مبالغ پرداخت‌شده یا کار انجام‌شده چه خواهد بود.

۶- مالکیت معنوی و حقوق اثر

در پروژه‌هایی مانند طراحی، تولید محتوا، برنامه‌نویسی و … بسیار مهم است که مشخص شود حق مالکیت اثر متعلق به چه کسی است. معمولاً پس از پرداخت کامل مبلغ، مالکیت به کارفرما منتقل می‌شود.

۷- محرمانگی اطلاعات

فریلنسر معمولاً به اطلاعات حساس و داخلی کارفرما دسترسی پیدا می‌کند. درج بند محرمانگی باعث می‌شود انتقال اطلاعات به اشخاص ثالث ممنوع شود و در صورت تخلف، مسئولیت حقوقی متوجه فریلنسر باشد.

۸- نحوه حل اختلاف

در قرارداد فریلنسری بهتر است مشخص شود در صورت اختلاف، موضوع از چه طریقی حل می‌شود:

• مذاکره دوستانه

• ارجاع به داوری (مثلاً مرکز داوری اتاق بازرگانی)

• مراجع قضایی

۹- تعهدات فریلنسر

• انجام دقیق و حرفه‌ای کار طبق مشخصات قرارداد

• تحویل به‌موقع

• رعایت محرمانگی اطلاعات

• عدم واگذاری پروژه به اشخاص دیگر بدون اجازه

۱۰. تعهدات کارفرما

• پرداخت به موقع مبلغ قرارداد

• همکاری در ارائه اطلاعات مورد نیاز فریلنسر

• تأیید به موقع مراحل کار و تحویل

اهمیت قرارداد فریلنسری برای کارفرما

بسیاری از کارفرمایان تصور می‌کنند چون با یک فرد کار می‌کنند و مبلغ پروژه نسبتاً کم است، نیازی به قرارداد ندارند. اما تجربه نشان داده حتی پروژه‌های کوچک نیز می‌تواند منجر به اختلاف شود. با داشتن یک قرارداد فریلنسری حرفه‌ای، کارفرما:

• از کیفیت و زمان تحویل مطمئن می‌شود؛

• می‌تواند در صورت تأخیر یا انجام ناقص کار، ضمانت اجرا داشته باشد؛

• مالکیت اثر را به صورت رسمی دریافت می‌کند؛

• امنیت اطلاعاتش حفظ می‌شود.

اهمیت قرارداد فریلنسری برای فریلنسر

از طرف دیگر، برای فریلنسر نیز این قرارداد اهمیت حیاتی دارد. چون در بسیاری از موارد:

• کارفرما پس از تحویل کار از پرداخت کامل خودداری می‌کند،

• محدوده کار مشخص نبوده و پروژه بی‌پایان می‌شود،

• تغییرات ناگهانی بدون پرداخت اضافه درخواست می‌شود.

با داشتن قرارداد، فریلنسر می‌تواند از حقوق خود دفاع کند و کار را با آرامش انجام دهد.

اشتباهات رایج در قراردادهای فریلنسری

یکی از دلایل اصلی اختلاف بین فریلنسر و کارفرما، نبود قرارداد یا ناقص بودن آن است. برخی اشتباهات رایج عبارتند از:

• ۱) ننوشتن محدوده دقیق کار

• ۲) مشخص نکردن نحوه پرداخت

• ۳) نداشتن بند محرمانگی و مالکیت اثر

• ۴) عدم پیش‌بینی جریمه تأخیر یا شرایط فسخ

• ۵) شروع کار بدون دریافت پیش‌پرداخت

برای جلوگیری از این مشکلات، توصیه می‌شود حتی برای پروژه‌های کوچک هم از قرارداد فریلنسری استفاده کنید.

همچنین جهت کسب اطلاعات بیشتر در خصوص اشتباهات رایج در قرارداد ها توصیه میشود مقاله اشتباهات رایج در قرارداد ها را مطالعه کنید.

نمونه بندهای کاربردی در قرارداد فریلنسری

برای درک بهتر، چند بند متداول را به صورت نمونه مرور می‌کنیم (توجه: این بندها صرفاً مثال هستند و باید متناسب با شرایط هر پروژه تنظیم شوند):

بند پرداخت: مبلغ کل قرارداد معادل …. ریال می‌باشد که به صورت ۳۰٪ پیش‌پرداخت، ۴۰٪ در مرحله تحویل اولیه و ۳۰٪ در مرحله تحویل نهایی پرداخت می‌شود.

بند محرمانگی: فریلنسر متعهد می‌شود هیچ‌گونه اطلاعات، اسناد یا داده‌های کارفرما را در اختیار اشخاص ثالث قرار ندهد. در صورت تخلف، موظف به جبران خسارت به مبلغ ………….. ریال خواهد بود.

بند مالکیت اثر: کلیه حقوق مادی و معنوی حاصل از انجام پروژه، پس از پرداخت کامل مبلغ قرارداد، به کارفرما منتقل می‌گردد.

بند فسخ: در صورت عدم انجام تعهدات توسط هر یک از طرفین، طرف دیگر می‌تواند پس از اخطار کتبی ۵ روزه، قرارداد را فسخ نماید و اقدامات قانونی لازم را انجام دهد.

جایگاه حقوقی قرارداد فریلنسری در ایران

در قوانین ایران اصطلاح مشخصی تحت عنوان «قرارداد فریلنسری» وجود ندارد، اما این نوع قرارداد از نظر حقوقی یک قرارداد خصوصی و معتبر بر اساس اصل آزادی قراردادها (ماده ۱۰ قانون مدنی) محسوب می‌شود.

بر اساس این ماده، افراد می‌توانند تا زمانی که مخالف صریح قانون نباشد، هرگونه توافقی بین خود داشته باشند. بنابراین قرارداد فریلنسری در صورت تنظیم دقیق، کاملاً معتبر و قابل استناد در مراجع قضایی است.

نکته مهم این است که چون این قرارداد خارج از شمول قانون کار است، روابط طرفین صرفاً طبق مفاد قرارداد و قواعد عمومی قراردادها بررسی می‌شود. به همین دلیل تنظیم آن باید با دقت و پیش‌بینی تمام سناریوهای ممکن صورت گیرد.

نکات مهم پیش از امضای قرارداد فریلنسری

پیشنهاد می‌شود پیش از امضای قرارداد، به این موارد دقت کنید:

• هویت طرف مقابل را احراز کنید (شناسه ملی، آدرس و شماره تماس معتبر)

• موضوع و محدوده پروژه را کامل و واضح بنویسید

• مبلغ و زمان پرداخت را مشخص کنید

• در صورت نیاز، ضمانت دریافت کنید (مثلاً پیش‌پرداخت یا سفته)

• درباره محرمانگی و مالکیت اثر صریح بنویسید

• روش حل اختلاف را تعیین کنید

• از امضای دیجیتال یا امضای دو نسخه قرارداد غافل نشوید

جمع‌بندی: قرارداد فریلنسری، یک همکاری آزاد اما دقیق

قرارداد فریلنسری یکی از بهترین ابزارها برای ایجاد همکاری منعطف، بدون بروکراسی اداری و هزینه‌های استخدامی است. اما این آزادی عمل زمانی ارزشمند است که با یک قرارداد محکم و شفاف همراه باشد.

برای کارفرما، این قرارداد به معنای کنترل و اطمینان است و برای فریلنسر، به معنای حمایت از حقوق و دریافت به موقع دستمزد. به همین دلیل تنظیم حرفه‌ای قرارداد فریلنسری به نفع هر دو طرف است.

راهکار کاریزما برای تنظیم قرارداد فریلنسری

در پلتفرم «کاریزما»، می‌توانید با پاسخ دادن به چند سؤال ساده، یک قرارداد فریلنسری حرفه‌ای و شخصی‌سازی‌شده دریافت کنید. این قراردادها توسط تیم حقوقی تنظیم شده و تمام موارد مهم مانند محرمانگی، مالکیت اثر، نحوه پرداخت و حل اختلاف در آن پیش‌بینی شده است.

اگر می‌خواهید همین حالا قرارداد فریلنسری خود را تنظیم کنید  ورود به پلتفرم قراردادساز کاریزما

نکته پایانی

قرارداد خوب فقط برای پروژه‌های بزرگ نیست؛ بلکه هر همکاری حرفه‌ای، حتی کوچک‌ترین آن‌ها، نیاز به قرارداد دارد. قرارداد فریلنسری نه تنها ریسک اختلاف را کاهش می‌دهد، بلکه اعتماد متقابل را افزایش می‌دهد و مسیر همکاری را شفاف می‌سازد.